Yeni Yıl Kutlamaları III

Yeni bir yıla giriyoruz, belli olmaz belki de Noel Baba gelip yeni yıl hediyemizi verir ve yeni yıla mutlu gireriz. Tabii ki pek çoğumuz ne Noel Baba kimdir, ne de yeni ve eski yılların nasıl oluştuğu konularını hiç düşünmedik. Alışkanlıklarımıza bağlı olarak eski yıla veda edip yeni bir yıla hoş geldin dedik.

Noel Baba yani Saint Nikholas (Nikolaos of Myra), 270 yılında doğmuş olan ve Kaş kazası (Antalya) Demre (Myra) kasabasında yaşamış bir piskopos olduğu iddia edilmektedir. Hem Katolik hem de Ortodoks Hristiyanlar için önemli bir dini şahsiyet kabul edildiği için de Hristiyanlar arasında ortak saygın bir dini şahsiyet olarak kabul görmektedir. Rivayet edildiğine göre, Kaş Demre Müslümanların eline geçinde, mezarından kemikleri çıkarılarak İtalya’nın Bari şehrine taşınmış ve orada onun adına inşa edilen bir kiliseye gömülmüş. Kemiklerinin bir kısmının ise Antalya Müzesi’nde olduğu belirtilmektedir. Mısır ve Filistin ziyaretinden sonra Kaş’ın Demre kasabasının papazı olarak göreve başlamıştır. Roma İmparatoru Diocletian döneminde idarecilerle baş kaldırdığı için hapse atıldığı; imparator Constantine döneminde ise habisten çıkarıldığı kaydedilmektedir. Ayrıca Hristiyan ilim adamlarının katıldığı ilk Hristiyan konsülü olan İznik Konsülü’ne de katılmıştır. Denizlerin Efendisi unvanı ile de anılmaktadır. Bu unvanı, eski Yunan deniz tanrılarından Poseidon’un bir yansıması olarak aldığı da ifade edilmektedir. Adına birisi İstanbul’da olmak üzer binlerce kilise inşa edilmiş birisidir ve hakkında birçok efsane nakledilmektedir. Nikolas zamanla dini kişiliğinden çok, mitolojik bir şahsiyet gibi algılanmaya başlanmış ve dünyada da büyük ölçüde bu şekilde tanınmaktadır.

Şu anda kullandığımız ve ona göre yılbaşı olan takvim ise Jül Sezar tarafından M.Ö.46 yılında kabul edilen ve batı dünyasında 16. yüzyıla kadar kullanılan Julian takvimdir. Bu takvimin esas sahibi ise İskenderiyeli astronomi bilgini Sosigenes’tir. Bu takvimi Sezar’ın emri üzerine Mısır’da kullanılan güneş takvimini esas alarak düzenlendiği ve kökeninin Aristarchus of Samos’un çalışmalarına dayandığı ifade edilmektedir. Aslında bir yıl tam 365 gün değil; 365 gün altı saattir ve Sosigenes bunun farkındaydı. Bu yüzden her yıl 6 saat arttığı için takvim dört yılda bir 366 güne çıkmaktadır. 365 gün 12 aya tam olarak bölünemediği için de ayların gün sayıları eşit olarak bölünememiştir. 1 Ocak ayının yılın başlangıcı olarak kabulü de M.Ö 46 yılına denk geldiği için, yılbaşının Hz. İsa’nın doğumu ile doğrudan bir bağlantısı yoktur. Çünkü Hz. İsa 1 Ocak yılbaşı olarak kabul edildikten yaklaşık 46 yıl sonra doğmuştur. Ayrıca Hz. İsa’nın doğum tarihi konusunda verilen tarihler birbirinden oldukça farklıdır. Bu yüzden Hz. İsa’nın doğum tarihi ile ilgili kesin bir şey söylemek mümkün değildir.

Sezar bu takvimi düzenlerken, senenin bir ayına kendi adının verilmesini istemiş ve Temmuz ayına “July” adı verilmiştir. Kendisinden sonra gelen imparatorlardan olan Augustus, Sezar’dan aşağı kalmamak için Ağustos ayına “August” adını vermiştir. Ancak Temmuz ayının 31 gün olması sebebiyle imparator Augustus Ağustos ayının da 31 gün olmasını istemiş ve senenin son gününden bir gün eksiltilerek Ağustos ayına eklenmiştir. Böylece imparator en azından gün bazında da olsa Sezar ile eşit konuma gelmiş oldu.

Bugün kullandığımız takvim ise Pope Gregory Xlll’ün Sezar’ın takviminden, hesaplama hatası sebebiyle ortaya çıkan 10 fazlalığı düşürmesi ile oluşmuştur. Özellikle İngiltere’nin 1 Ocak ayını yılın başı olarak kabul etmeye başlamasıyla da bu uygulama Avrupa’da yaygınlık kazanmaya başlamış ve zamanla birçok başka kıta ülkelerinde de aynı uygulanmaya gidilmiştir.

Yılbaşının Christmas olarak kuşanılmasının ne zaman başladığı konusunda ise kesin bir bilgi olmamasına rağmen; Eski Roma’dan kalma olan Saturnalia kutlamalarının dönüşümü ile oluştuğu kanaati hakimdir. Romalılar bu günlerde tarım ve hasat tanrısı olan Sadürn’ü anarlardı ve bugünleri tatil sayarlardı. Bu açıdan bakıldığında aslında yılbaşı kutlamaları Hz. İsa’nın doğuşunu değil, Hristiyanlığın Eski Roma pagan inançlarını yansıtmaktadır. Saint Nikolas’ın mitolojik bir şahsiyete dönüştürülmesinde de pagan inançları etkili olmuştur.

Bugün ise yılbaşının kutlama şekline bakıldığında, dini bir kutlamadan çok ekonomik, kültürel ve siyasi bir içerik kazandığı görülür. Bu yönüyle de Eski Roma’da kutlanan bir festivaller ile kısmen de olsa örtüştüğü söylenebilir. Öyle anlaşılıyor ki 25 ve 28 Aralık’ta kutlanan Christmas kutlamaları ile Eski Roma’dan kalan Saturnalia kutlamaları tarih olarak birbirine yakın düştüğü için her ikisinin iç içe girmesi ile yılbaşı kutlamaları oluşmuştur.

Bazı Müslüman gruplar bu tür kutlamaları tamamen çarpık bir dini inanç olarak değerlendirerek karşı çıkmaktadır. Ancak Kuran-i Kerim’de ya da Hz. Muhammed’in açıklamalarında bunu yasaklayıcı açık bir hüküm yoktur. Dolayısıyla bazı genel açıklamalardan hareket edilerek yılbaşı kutlamalarına karşı çıkılmaktadır. Bunların aksine, nakledildiğine göre Hz. Peygamber Hristiyan ve Yahudilerin (Ehl-i kitabın), dinin genel insani prensipleri ile çelişmeyen uygulamalarında onlarla aynı şekilde davranmayı severdi (Buhari, rak: 3558). Bu açıdan bakıldığında Hristiyan ve Yahudiler dâhil davranışlarında temel İslami inançlarla insani ve ahlaki değerlerle çelişmeyen uygulamalarında, onlar ile aynı şekilde davranmakta dini açıdan bir sakınca yoktur. Dolayısıyla insanların bir arada olmak ve güzel şeyleri paylaşmak için yaptıkları organizasyonlara katılması dine aykırı olarak değerlendirilemez. Ayrıca yılbaşı farklı gruplar, farklı ülkeler ve inançlarda farklı şekillerde kutlanmaktadır. Kutlamaların mantığında ve türünde gayri insani ve ahlaki bir içerik yoksa bu tür kutlamalara karşı çıkmanın da anlamı yoktur. Dolayısıyla da yılbaşı dâhil herhangi bir günü kutlamakta bir sorun yoktur; sorun kutlamanın mantığı ve içeriği ile alakalı olarak ortaya çıkmaktadır.

Yılbaşı kutlamaları ile ilgili oluşan birçok kutlama ve inanç şekillerine katılmasam da insanların yeni bir şeye başlama hevesi ile yeni umutlara kapılmasına yol açtığı için, bu umutların gerçek olması dileğiyle herkese hayırlı bir sene diliyorum. (Bu yazı, geçen yıl Ki yazımın güncellenmiş şeklidir).

http://www.havadiskibris.com/Yazarlar/yusuf-suicmez/yeni-yil-kutlamalari-iii/6386

yusuf