Türkiye’de Koalisyon Krizi ve Koalisyon İhtimalleri
Türkiye’de uzun süren AK Parti’nin tek başına iktidar dönemi sona erdi ve koalisyon zorunlu hale geldi.
AKP’nin Erdoğan’sız girdiği ilk seçimde fark atarak birinci parti olmasına rağmen tek başına iktidar olma gücünü kaybetmiştir. Bu seçimin en çok tartışılan konularından birisi, Sayın Erdoğan’ın seçimlere müdahalesi olmuştur. Bu durum bir başka açıdan Erdoğan’ın siyasi gücünün bir başka göstergesidir. Partinin ileri gelenleri Cumhurbaşkanı Erdoğan’sız bu partini güç kaybedeceğini görmüş olmalılar ki, Erdoğan’ın seçimlere müdahalesini zorunlu gördüler. Bu durum aslında AKP için siyasal kimlik ve kurumsal yapı oluşturma sorunun devam ettiğinin göstergesidir. Çünkü siyasal kimlik ve kurumsal yapılanma süreçlerini tamamlayamayan partiler karizmatik liderlerini kaybettikleri anda çöküş sürecine girer ve kaybolurlar. Bunun en yakın örnekleri ANAP ve DSP’dir. Doğal olarak AKP’nin yeni süreci liderlik ve kurumsallaşma tartışmaları arasında geçecektir.
Cumhurbaşkanı’nın ülkenin geleceği ile ilgili daha iyi olanı söylemesi şüphesiz yine yasal görevleri arasındadır. Dolayısıyla Cumhurbaşkanının başkanlık sistemini savunması, kendi görev ve sorumlulukları ile çelişmez. Sorun, cumhurbaşkanının görüşünün bir partiye desteğe dönüştürülmesindedir.
AKP’nin dezavantajlarından birisi de son dönemlerde bazı isimler ve uygulamalar sebebiyle usulsüzlük ve yolsuzluklarla çok fazla anılmasıydı. AKP bu iddialar karşısında güven tazeleme konusunda yeteri kadar başarılı olamamıştır. AKP’nin yeni süreçte, usulsüzlük ve yolsuzluk iddialarına karşı daha güven verici adımlar atması gerekmektedir. Çünkü her iki etken de, AKP’nin güç kaybetmesinin iki ana sebebi olarak gözükmektedir. Doğal olarak yeni bir seçim süreci başlarsa, AKP’nin bu süreçte daha güven verici bir imaj var etmesi kaçınılmaz olacaktır.
Muhalefet kanadına bakıldığında AKP’nin tek başına iktidar olmasını engelleme stratejisinin başarılı olduğu görülmektedir. Ancak buna rağmen, muhalefet için güçlü bir başarıdan bahsetmek mümkün değildir. Bu seçimden olumsuz etkilenenler AKP ve CHP olmuştur. Çünkü AKP açık ara ile birinci parti olmasına rağmen tek başına iktidar olma gücünü kaybetti; CHP ise geçen seçimlerde aldığı oy ve milletvekilliğinin altına düştü. HDP ise bu seçimin en düşük oy alan partisi olmasına rağmen, en başarılı partisi olarak gözükmesi, barajı aşma hedefi gibi küçük bir hedefi önüne koyması ve bunda başarılı olmasıdır.
HDP’nin başarısı Türkiye demokrasisi açısından olumlu bir gelişme olmak ile birlikte özellikte terör silahını bir şekilde sistem için tehdit olarak kullanması henüz daha sistem ile tam barışamadığı şeklinde yorumlanmaktadır. Bu ise HDP’nin en büyük çıkmazı ve büyümesinin önündeki en büyük engelidir. Sayın Demirtaş’ın bir başka çıkmazı ise seçim zaferini solun ortak zaferi olarak değerlendirmesidir. Hâlbuki özellikle Kürt seçmenler arasında sol düşünceden oy oranı, alınan rakamların çok altındadır. Demirtaş’ın bir başka eleştirilen yanı ise Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı tek adam olmakla ve Davutoğlu’nu da onu gölgesinde kalmakla suçlamasına rağmen, sıkıştığında son sözün sahibinin İmralı’da olduğunu ifade etmesidir. Bu durum, Demirtaş’ın da bir bakıma kendi siyasetini değil gölge bir siyaseti yürüttüğü izlenimi vermektedir. Bu eleştirilere rağmen Demirtaş’ın Türkiye siyasetine renk kattığı konusunda genel bir kabul bulunmaktadır.
Türkiye’deki koalisyon çıkmazı, aslında Türkiye siyasetinin hukuk devleti, demokrasi ve insan hakları merkezli bir anlayış üzerine değil, ayrılıkçı inanç, ideoloji ve etnik köken temelli anlayışlar üzerine kurulu olduğunu göstermektedir. Türkiye muhalefetinin en belirgin ortak noktası ise Erdoğan karşıtlığı olarak gözükmektedir. Aslında bu partilerin Erdoğan karşıtlığı bir şekilde onları bir işbirliğine zorlayarak uzlaşı kültürünün artmasına vesile olmuştur. Çünkü eski siyaseti bilenler bu ülkede yıllarca CHP ve MHP’nin öncülük yaptığı sol ve sağ çatışmacı siyasetinin açtığı derin yaraları çok iyi bilmektedir. Yine Kürt ayrılıkçı siyasetinin de sebep olduğu terör ve can kayıpları hala hafızalarda canlı durmaktadır. Bu yüzden, ülke tarihinde birçok acının yaşanmasına yol açan sağ-sol ve Türk-Kürt çatışmalarının yaşattığı acılara bir daha dönülmemesi için bu üç partinin birbirine daha da fazla yakınlaşmasına ihtiyaç vardır.
Bu üç partinin birlikte kuracakları bir koalisyonun yaratacağı en büyük fayda, bu keskin ayırımların ortadan kalkması olacaktır. Aksi takdirde bu partilerin ülke partisi olabilmesi mümkün olmayacaktır. Bu yüzen çıkan tablodan son döneminde baskıcı bir anlayışa kayma eğilimi gösteren AKP’nin ileri gelenleri kadar muhalefet partilerinin ileri gelenleri de ders almalıdır.
Bir AKP-MHP koalisyonunun kurulması durumunda, çözüm süreci olarak nitelenen Kürtlerin sisteme demokratik katılımı süreci kısmen de olsa askıya alınmış olacaktır. Bilindiği üzere MHP’nin AKP’ye en keskin muhalefeti bu yönde olmuş ve olmaya devam etmektedir. Böyle bir koalisyon döneminde yapılacak anayasa değişikliği de doğal olarak Kürt siyaseti açısından kayıp olacaktır.
Bir AKP-HDP koalisyonunun oluşması durumunda ise aslında AKP’nin başından beri sürdürdüğü çözüm politikasının devam ettirilmesi imkânı doğacaktır. Bu yüzden Demirtaş’ın seçim sonrası AKP ile koalisyon kapılarını kapatması acele verilmiş bir karara benzemektedir.
Bir AKP-CHP koalisyonun olması durumunda ise en geniş tabanlı koalisyon olacağı için anayasa dahil her türlü değişimin kolaylıkla yapılması imkanı doğacaktır. Ancak bu durumda da CHP’nin önünde en büyük engel gördüğü Erdoğan’ı kabullenmesi gerekecektir. Bu ise CHP’nin ana çıkmazlarından birisi olacaktır.
Dışarından destekli bir hükümetin kurulması durumunda ise bu hükümetin uzun ömürlü olması mümkün değildir. Çünkü CHP ve MHP’nin içinde olduğu ve HDP’nin dışarıdan destek verdiği bir hükümetin ciddi adımlar atabilmesi mümkün değildir. Çünkü HDP bu desteği ancak Kürt açılımına destek verilmesi şartı ile verebilir ki, MHP’nin bunu kabullenmesi mümkün gözükmemektedir.
CHP-HDP azınlık hükümetinin kurulması durumunda ise MHP’nin de destek şartı Kürt açılımının devam ettirilmemesi şartına bağlı olacağı açıktır. Doğal olarak böyle bir hükümetin de uzun ömürlü olması mümkün olmayacaktır.
Bu seçeneklerden hiçbirisinin olmaması durumunda ise erken seçim kaçınılmaz olacaktır. Bu durumda da, AKP’nin tekrar tek başına iktidar olması seçeneği daha güçlü bir seçenek olarak gözükmektedir. Çünkü AKP’nin kendisine en yakın muhalefet partisine attığı fark %13 lük bir farktır ki, bu diğer muhalefet partilerinin oy oranlarına yakın bir faktır ve erken bir seçimde kapatılması mümkün gözükmemektedir.
Muhalefet partilerinin bir diğer çıkmazı ise Kıbrıs siyaseti ile ilgili açık ya da bilinen bir görüşlerinin kamuoyuna yansımamasıdır. Bir koalisyon oluşması durumunda, mevcut şartlarda Kıbrıs sorunu ile ilgili ortak bir politikanın belirlenmesi de oldukça güç olacaktır. Dolayısıyla Türkiye’deki siyasi belirsizlik, zaten birçok belirsizliği olan Kıbrıs sorununu daha da belirsiz hale getirmektedir. Bu durum özellikle Sayın Akıncı için bir açıdan bir başka çıkmaz yaratmaktadır. Sonuç olarak, demokrasi kültürünün yerleşmediği ülkelerde demokrasi çözüm kadar, çözümsüzlüklere de yol açabilmektedir. Dolayısıyla bir ülke sisteminin demokratik olmasından daha önemli olan, o ülke demokrasi kültürünün, sorunları demokrasi içinde çözecek kadar gelişmiş olmasıdır.
yusuf
Yusuf suiçmez's Blog 