Erdoğan ve Kıbrıs Sorunu

Bu gün Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ilk defa kendi oyları ile cumhurbaşkanlarını seçecekler. Daha önceki yazımda da belirttiğim üzere büyük olasılıkla Başbakan Erdoğan, seçimin ilk turunda halkın seçtiği ilk cumhurbaşkanı olacaktır. Cumhurbaşkanını halkın seçmesi hem demokrasi hem de sivil toplum adına önemli bir kazanım olacaktır. Çünkü cumhurbaşkanı ayni zamanda başkomutandır. Bu yüzden de halk ilk defa bir başkomutanı da seçmiş olacaktır. Bence Başbakan Erdoğan, cumhurbaşkanını halkın seçmesi için vermiş olduğu büyük mücadele sebebiyle, halkın seçtiği ilk cumhurbaşkanı olmayı hak etti. Bu sebeple muhalefet adaylarından birisinin bu seçimi kazanması, büyük sürpriz olur.

Sayın Erdoğan döneminde Kıbrıs sorununun çözümü için ortaya koyduğu irade Kıbrıs Türk halkı arasında büyük bir saygı kazanmasına sebep olmuştu. Ancak Annan Planı sonrası yaşanan bazı gelişmeler, KKTC vatandaşlarının büyük bir kesiminde üzüntü ve hayal kırıklığına da yol açtı. Yıllarını Kıbrıs mücadelesine vermiş bir çok insanın, bunun için mi mücadele ettik diye şikayet ettiğine üzülerek tanık oldum. Doğrusu bunun KKTC’de kullanılan oylara nasıl yansıyacağını merak etmekteyim.

KKTC’de ilk defa cumhurbaşkanı seçimi için oy kullanılması büyük bir kesim tarafından hoş karşılanırken, özellikle bazı uygulamalar sebebiyle de eleştirilerin yapılmasına yol açtı. Randevu sisteminin kullanılması ve sadıkların sadece Lefkoşa’da açılması bu eleştirilerin başında gelmektedir. Bence randevu sistemi doğru bir uygulamaydı. Ancak, randevu alamayanların bilgisayar tarafından düzensiz bir şekilde dağıtılması, aileleri böldü ve insanların oy kullanacakları gün ve saatleri öğrenmelerini zorlaştırdı. Eğer randevu sistemi ile birlikte, randevu alamayanlar için ayrı özel bir gün tayin edilmiş olsaydı, randevu alamayan vatandaşlar daha rahat oy kullanabileceklerdi. Katılım oranı daha da fazla olacaktı. Bu seçimde KKTC’den çıkacak oyların, nasıl değerlendirileceği de benim için bir merak konusudur.

Başbakan Erdoğan’ın kazanması durumunda Kıbrıs sorununun çözümü için daha güçlü bir irade ortaya çıkacağına dair beklentiler basında şimdiden yer almaya başladı. Büyük ihtimal Erdoğan’ın seçimi kazanması durumunda cumhurbaşkanı sıfatıyla ilk ziyaretini KKTC’ye yapacaktır. Bu ziyaret esnasında vereceği mesajlar, Kıbrıs sorununun yeni yol haritasının da belirleyicisi olacaktır. Bir yıldan az bir süre sonra KKTC’de de cumhurbaşkanlığı seçimleri olacağını göz önüne aldığımızda, Erdoğan’ın çizeceği yol haritasının, yeni cumhurbaşkanın misyonunun anlaşılmasında da etkili olacaktır.

Tabii şunu da belirtelim ki, Annan Planı sonrası yaşanan bazı gelişmeler Erdoğan’ın isteklerinin KKTC’de ters etki yapmasına sebep oldu. Çünkü Türkiye de ekonomik ve sosyal refah artarken KKTC’de sürekli geriye doğru bir gidiş var. Ayrıca Türkiye’de anayasa ve yasalar günün koşullarına göre yenilenirken KKTC’de statüko tüm gücünü korunmaktadır.

Kıbrıs’taki pahalılığa rağmen Türkiye’deki memurlar, KKTC’deki memurlardan daha fazla maaş alırken, KKTC’de sosyal hakların neden geriye doğru gittiğini sorgulamak gerekir. Kazanması durumunda Sayın Erdoğan’dan beklenti, Kıbrıs ziyareti esnasında yıllarca Rumların baskısı altında kalıp kamplara mahkûm olmuş, daha sonra da ambargolar ile iyice sıkıştırılarak bir belirsizlik içine sürüklenen Kıbrıs Türk halkının verdiği haklı ve onurlu mücadeleyi takdir edici ve gönüllerini alıcı açıklamalarda bulunmasıdır. Çünkü Kıbrıs Türk halkı ile Türkiye arasındaki tarihi ve kültürel bağlar her türlü siyaset ve ekonomik değerlerin üzerindedir. Tabii ki gönül alıcı açıklamalar işin manevi boyutudur. Bunun ötesinde KKTC halkının daha iyi sosyal ve ekonomik şartlara kavuşması için de gerekli adımların atılması gerekecektir. Bu adımların atılması kanaatimce hem tarihi, hem insani hem de milli sorumluluğun gereğidir.

http://www.havadiskibris.com/Yazarlar/yusuf-suicmez/erdogan-ve-kibris-sorunu/5226

Yusuf Suiçmez

Cihat ve Müslümanlık

Bazı düşünürler, genelde dinlerin özelde İslam dininin varlık sebebinin savaş veya savaşı meşrulaştırmak olduğunu ileri sürmektedirler. Bu düşünceyi savunanlar tarihte yaşanan savaşların neredeyse tümünü dinlere bağlamaktadırlar. Medyanın her çeşidinde, bazı dindar insanların cani, acımasız ve terörist olarak gösterilmesinde bu anlayışın izleri bulunmaktadır. Dikkat edilirse servis edilen görüntülü haberlerde Müslüman dindarlar, ellerinde silahlar masum insanları katlederken gösterilmekte bu görüntüler de cihat diye sunulmaktadır. Bu durum doğal olarak dinler savaş çıkarmak veya savaşı meşrulaştırmak için vardır söylemini desteklemektedir. Peki gerçek bu mu?

Hiçbir din varlık sebebini savaş olarak ortaya koymamış olmasına rağmen dini metinlerin büyük bir bölümünde savaşı meşrulaştıran bölümler bulunmaktadır. Doğal olarak sosyal ve siyasi şartlar dini yorumlarda belirleyici olmaktadır. Tabii ki bu arada savaş ile cihadın aynı şey olmadığını bilmek lazım. Cihat, bir insanın Allah rızası için doğrulukla iyiliğin korunması ve yaşatılması için elinden gelen gayreti göstermesi demektir. Dolayısıyla cihat bazen güzel bir söz, tatlı bir gülümseme olabileceği gibi insanın gösterebileceği en üst gayret olan meşru bir savaş da olabilmektedir. Cihat ve savaş kelimelerinin birlikte kullanılmalarının temel sebebi budur. Yani her cihat savaş değildir; ayrıca her savaş da cihat değildir. Bir savaşın cihat olabilmesi için öncelikle haklı bir gerekçeye dayanması gerekmektedir. Bir savaşın da haklı tek gerekçesi olabilir o da insanları yaşatmak ya da yaşamları kurtarmak için olmasıdır.

Savaş, devletler hukuku ile alakalı bir kavramdır. Bu yüzden de uluslararası sözleşmelerde önemli bir yer tutmaktadır. Felsefe, ilahiyat ve siyaset bilimciler tarih boyunca dinin ve devletin esas varlık sebebini ve savaşın hangi durumlarda meşru sayılacağını tartışmışlardır. Hayatın ana prensibini mücadele olarak görenler, hem devleti hem de dini bu anlayış çerçevesinde yorumladıkları için devletin ve dinin ana gayesini üstün gelmek için bir araç olarak kabul ettiler. Aristo’ya göre savaş adaletin tesisi için bir araçtır. Devletin de gayesi adalet olduğu için, doğal olarak devlet adına savaş meşru hatta gerekli bir hal almaktadır. Thomas Hobbes’e göre de tüm varlıklar, doğaları gereği birbirlerine karşı mücadele ve savaş içerisindedirler. Carl Marks’ın sınıflar arası mücadele ve doğal seleksiyon anlayışı da hayatı bir güç mücadelesi ekseninde yorumladığı sonucunu doğurmaktadır. Tüm bu anlayışlar doğal olarak devletin ve dinin de savaş eksenli yorumlanmasına yol açmaktadır.

Devletin varlığının savaş olarak kabul edilmesi, bir devlet kurumu olarak görülen dinin de bu savaşta meşrulaştırıcı bir rol üstlenmesini kaçınılmaz kılmaktadır. Ancak devletler adına işlenen suçların artması, zamanla din ve devlet ilişkilerinin tekrar gözden geçirilmesini gerekli kıldı. Nitekim birçok ilahiyatçı, dini özgürlüklerin korunduğu laik bir devlet anlayışını savunarak, devlet tarafından dinin istismar edilmesini engellemeye çalışmaktadır. Bu yüzden laikliğin din karşıtlığı olarak yorumlanması doğru değildir. Birçok ilahiyatçı devletin laik olmasını, dinin doğru anlaşılması ve yorumlanması için de gerekli görmektedir. Nitekim bu anlayışla hareket eden bazı ülkeler, Kilise ve dini kurumlara hem idari hem de mali özerklik vererek, siyasetin din ya da mezhepler üzerindeki baskısını kaldırmaya çalıştılar. Ancak bazı Müslüman düşünürler de devleti, siyasi mücadelenin bir aracı olarak gördükleri için laik devlet anlayışına karşı çıkarak dini kurumların devlet kurumu olarak kalmasını savunmaktadır. Ancak dinin devlet kurumu olarak görülmesi, her mezhep veya dini cemaatin devleti ele geçirme gayretine girişmesi ve iç çatışmaların ana sebebi haline gelmiştir. Ortadoğu’daki din ve mezhep eksenli çatışmaların ana sebebi budur. Bu yüzden devletin ana gayesi, inanç ya da ideoloji dayatmak değil; farklılıkların birlikte barış ve hoş görü içinde yaşaması için hukuk devletinin gereği olan adaleti sağlamak olmalıdır. Adalet tüm inançların ana ruhu olduğu için de her inancın adaleti destekleyici bir tavır sergilemesi gerekmektedir.

Devleti ve dini mücadelenin bir aracı olarak görenler doğal olarak cihadı da başka ülke ve insanları baskı altına almak için verilen mücadele olarak yorumlamaktadırlar. Ancak insanları ya da ülkeleri Müslüman yapmak için savaş açılmasını cihat olarak yorumlamak doğru bir yaklaşım değildir. Özellikle günümüzde insanlar her türlü inancı bazı kısıtlamalar olsa da rahatlıkla başkalarına tebliğ edebiliyorlar. Ayrıca birçok farklı inançta olduğu gibi Müslümanlığın anlaşılması ve yorumlanmasında da görüş birliği yoktur. Tam aksine Müslümanlar arasındaki çatışmalar, bazen Müslümanlığın özünde barışın olup olmadığı tartışmalarının da yaşanmasına yol açmaktadır.

Müslümanlar arasındaki çatışmalara baktığımızda, çoğunluğunun mezhep ve etnik kökenlere dayalı ayrılıklar üzerinden kurgulandığını görürüz. Dolayısıyla Müslümanlar kendi aralarında, adalet, barış, hoşgörü, insan haklarına saygı ve tüm özgürlüklerin korunması bilincini geliştirmeden, başka milletlere adalet, barış hatta inanç taşımaları mümkün değildir. Bundan dolayı da Müslümanlar önce adaleti, barışı ve hoşgörüyü kendi aralarında tesis etmek için uğraşmalıdırlar.

Bazı Müslümanlar, Müslüman ülkelerde yaşanan tüm olumsuzlukları dış güçlere bağlamaktadırlar. Bu yaklaşım kısmen doğru olsa da, Müslümanların kendi aralarındaki adaletsizlik, haksızlık, cinayet, yolsuzluk ve yoksulluğu tek başına açıklayamaz. Bir insan ve toplum kendindeki eksiklik ve yanlışları görmek yerine hep dışarıda suçlu ararsa o birey ya da toplumun kaderinin değişmesi ve daha iyiye doğru yol alması mümkün değildir.

http://www.havadiskibris.com/Yazarlar/yusuf-suicmez/cihat-ve-muslumanlik/5180

Yusuf Suiçmez

Yahudi Düşmanlığı

Filistin’de son günlerde yaşananlar, halkımız arasında Yahudilere karşı büyük bir tepkinin oluşmasına yol açtı. Bu tepkiyi bazıları bir çeşit antisemitizm yani Yahudilere karşı etnik bir düşmanlık olarak bazıları da zulme karşı bir duyarlılık olarak değerlendirmektedir. Ancak bu tepkileri bir çeşit antisemitizm olarak değerlendirmenin doğru olmadığı kanaatindeyim. Çünkü normal zamanlarda, özellikle Türk halkının Yahudilere karşı, saldırgan ya da düşmanca bir tavrı yoktur. Dikkat edilirse halkımızın bu tavrı göstermesinde Filistin’den gelen masum insanlara saldırı haberleri etkili olmaktadır. Bu durum tepkinin İsrail halkına değil; İsrail politikalarına olduğunu göstermektedir

Ayrıca halkımızın büyük bir kısmı bu tepkisini gösterirken Yahudilik ve antisemitizm kelimelerinin tarihi ve siyasi anlamını da bilmemektedir. Yahudiliği bir din olarak düşünürsek, bizim de kabul ettiğimiz birçok peygamberin dini olduğu için bir başka ifade ile Ehlikitap sayıldıkları için sırf dinlerinden dolayı Yahudilere düşmanlık beslemek, Müslümanlık inancıyla bağdaşmaz. Yahudiliği bir din olarak değil de bir kavim olarak düşünürsek, bir kavme etnik kökenli bir düşmanlık duymak da Müslümanlık inancıyla bağdaşmaz. Ayrıca meseleye soy olarak bakarsak, bizim inanç ve kültürümüzde tüm insanlar Adem ve Havva’nın soyundandır. Üstelik İsrail Oğulları ile Araplar amca çocuklarından gelmektedirler ve Hz. Muhammed ve birçok peygamber ile yakın bir soy birliğine sahiptirler. Dolayısıyla bu tepkinin ana sebebi soy ayrılığı olamaz.

Bence bu tepkilerin esas sebebi Yahudilik adına yürütülen ve Siyonizm olarak nitelenen siyasettir. “Siyonizm” kelimesi, Siyon (İbranice: Tzi-yon ציון) kelimesinden türetilmiştir. “Siyon” kelimesi esas olarak, Kudüs yakınlarında bulunan Siyon Dağı ile bu dağ üzerindeki Siyon Kalesi’ni belirtmek için kullanılmaktaydı. Siyonizmin temel hedefi Tevrat’ta vadedilen insanlığa örnek olacak kutsal devleti kurmaktır. Siyonizmin temeli ise Yahudi ırkının seçilmiş millet olması esasına dayanmaktadır. Bu anlayışı din ile karışmış bir çeşit ırkçılık olarak tanımlayabiliriz.

Tevrat’a göre İsrail Oğulları Hz. Musa döneminde Mısır’dan kaçarak Filistin topraklarına geldiler. Yahudilik anlayışı ve vadedilmiş topraklar inancının, bu göçten sonra, göçe ve bu bölgedeki varlıklarına dini bir görüntü kazandırmak amacıyla ortaya atılmış olmalıdır. Vadedilmiş topraklar Mısır’daki Nil Nehri’nden Türkiye’deki Fırat Nehrine kadar uzanan bir bölgeyi içermektedir (Genesis 15:18). Tabii bu toprakları vadedenin Kral Tanrı mı yoksa Yaratıcı Tanrı (Allah) mı olduğu bir ilahiyat sorunu olarak ortada durmaktadır. Benim şahsi kanaatime göre bu vaadi yapan o dönemin kralıdır. Çünkü Tevrat’ta “tanrı” kavramı, yaratıcı (Allah), kral (yönetici) ve otorite (güç sahibi) olmak üzere üç farklı şekilde de kullanılmaktadır. Dolayısıyla dönemin kralı tarafından verilen bu söz, zamanla Allah tarafından verilmiş bir söz gibi yorumlanmaya başlanmış olmalıdır. Tevrat’ın yazılma ve oluşturulma sürecine bakıldığında, bu tür bir yanlışın yapılması gayet doğaldır. Bu yanlış veya siyasi yorum, İsrail’in bir tehdit olarak algılanmasının ana nedenlerindendir.

Yahudilik ile ilgili yapılan en temel hata İsrail Oğulları ile Yahudilerin ayni şey olduğunun zannedilmesidir. Çünkü İsrail oğulları bir soyu, Yahudilik ise bir inanç ve düşünceyi ifade eder. Bu inanç ve düşünce Yahudi ırkının seçilmişliği ve üstünlüğü esasına dayanmaktadır. Dolayısıyla tüm İsrail Oğulları Yahudi değildir. Ancak Yahudiler olaya soy bağlamında baktıkları için İsrail Oğullarının tümünü Yahudi olarak görürler.

İsrail Oğulları Filistin’e göçtükten sonra tek tanrılı bir inanca sahip oldukları için çok tanrılı Roma ile uzun bir çatışma süreci yaşadılar Bu çatışmalar Romalıların galibiyeti ile sonuçlandı ve Kudüs’teki tapınakları yıkılarak sürgün edildiler. Diaspora olarak bilinen bu sürgün, 1948’de İsrail Devleti’nin kurulması ile genel anlamda sona erdi. Ancak bu sefer de bu toprakların eski sahipleri olan Filistin halkı için bir sürgün ve göç başlamış oldu. Dolayısıyla bu sorun yeni bir sorun değil; binlerce yıllık siyasi ve dini ayrışmalarla çatışmaların izlerini taşıyan bir sorundur.

Filistin sorununun bu tür çatışma kültürü ile yoğrulmuş inançlara bağlı kalınarak çözülmesi imkansız gözükmektedir. Dolayısıyla bu sorunun çözümü binlerce yıldır acısı ve tatlısıyla ayni coğrafyayı paylaşmış olan iki halkın, temel insan hak ve hürriyetlerini esas alan yeni politikalar üretebilmeleri ve uluslararası güçlerin de bu doğrultuda geliştirilecek yeni politikalara destek vermesi ile mümkündür. Aksi takdirde İsrail-Filistin sorunu hem bölge barışının korunması hem de inançların doğru anlaşılması ve yorumlanmasını engellemeye devam edecektir.

http://www.havadiskibris.com/Yazarlar/yusuf-suicmez/yahudi-zulmu/5134

Yusuf Suiçmez

Kader nedir?

Kader konusu, Allah ve varlık arasındaki ilişkiyi esas aldığı için ilahiyatın en temel konularındandır. Konunun önemi ve zorluğu sebebiyle, konu etrafında bir takım tabular oluşturulduğu gibi bir takım yanlış algılar da oluşmuştur. Rivayet edildiğine göre Hz. Ömer, ordusuna salgın bir hastalık olan bölgeden uzaklaşın emrini verince bazı insanlar ona kaderden mi kaçıyorsun diye itirazda bulunmuş, o da onlara: “Evet Allah’ın kaderinden yine Allah’ın kaderine kaçıyorum” cevabını vermiştir. Yine Hz. Ali’nin de yıkık bir duvarı görünce altından kaçtığında kendisine ayni itirazı yapana benzer şekilde cevap verdiği nakledilmektedir.

Kader olarak zihnimizde oluşan algı, insan aklının yaratılış sürecini idrak etmesinden kaynaklanmaktadır. Yaratılış ise Allah’ın bilgisinde olan şeylerin, Allah’ın kudreti ile varlık olarak vücut bulma sürecini ifade eder. Çünkü Allah hayal ya da tecrübe ederek öğrenmez ve yaratmaz. Eğer Allah tecrübe ederek ya da sonradan öğreniyor olsaydı, varlığın geleceği risk altına girerdi. Bu yüzden yaratılış ve varlık zaten onun bilgisinde olanın vücut bulması ile ortaya çıkar. Bir başka ifade ile varlık, Allah’ın ilminde olan şeylerin, kendi varlıklarına şahit olmaları için kudret-i ilahi ile vücut bulması sürecini ifade eder. Bu yüzden de halk arasında yaygın olan Allah’ın insanı imtihan etmek için yarattığı anlayışı, yanlış bir anlayıştır. Çünkü bu imtihan, Allah’ın öğrenmesi değil varlıkların kendi varlıklarını öğrenmesi içindir. Yani Allah, öğrenmek için yaratmaz, varlıklara kendi varlıklarını öğretmek için yaratır.

Kader ile ilgili en temel sorunlardan birisi, Allah’ın bilgisindeki şeyler ile kendi varlığı arasında nasıl bir bağ olduğu meselesidir. Allah’ın bilgisinde olan şeyler, zaten Allah’ın yine kendisidir diyenler vahdet-i vücudu savunmuşlardır. Vahdet-i vücud inancı daha çok Budizm ile özdeşleşmektedir. Hallaç el-Mansur gibi enel hakçıların temel inancı vahdet-i vücüt inancını çağrıştırmaktadır. Allah ile bilgisinde olan şeyleri birbirinden ayıranlar ise vahdet-i şuhut inancını savunmuşlardır. Vahdet-i şuhut inancı daha çok Brahmanizm’le örtüşmektedir. Vahdet-i vücut anlayışına göre aslında varlık tek olduğu için kaderi de tek bir doğrultuda akar. Bu yüzden de vahdet-i vücut inancını esas alıp insandaki özgür irade ile varlıkların kendi kimlikleri arasındaki bağı açıklamak oldukça güçtür. Vahdet-i şuhut inacı ile de kader konusunun doğru anlatılabilmesi pek mümkün değildir. Çünkü vahdet-i şuhuta göre varlığın tümünde Allah’ın tekliği gözükse de, Allah ile varlık arasındaki ilişkinin ne olduğunun açıklanabilmesi oldukça zordur.

Bence hem vahdet-i vücutçular hem de vahdet-i şuhutçular varlığı sadece var olma açısından düşündükleri için hataya düştüler. Hâlbuki varlığı, var olma ve yaratılış süreciyle birlikte düşünmek gerekir. Çünkü her varlık, ilmi ilahideki varlığı ve yaratılış sürecinde Allah’ın varlığı ile ortaya çıkan yaratılış sürecinin devamlılığı sebebiyle, sürekli suret ve varlık değiştirir. Bu suret ve varlık değişiminde, ortaya çıkan suretler ve varlıklar, varlıkların kaderi olarak bilinir. Ancak yaratılış sürecinde varlıkların kaderi ile birlikte yaratıcının da varlığının etkisi devreye girer. Bu yüzden de insan kendi varlığı ve iradesi ile Allah’ın varlığı ve iradesi arasındaki ayırım noktası tam olarak tespit edilemez. Bu durum bazı insanların kendi irade ve sorumluluklarını inkar ederek tam bir teslimiyetçiliğe (cebriyeciliğe) sürüklerken, bazılarını da ilahi iradenin varlığını inkara (ateizme) sürüklemektedir.

Aslında ateistler dünyanın en kaderci (determinist) insanlarıdır. Çünkü onlara göre her şey maddi düzeyde gerçekleştiği için, insanda maddeten ayrı bir öz yoktur. Bu anlayış doğal olarak insanın kendi irade ve aklını da inkara sürükler. Çünkü insanda maddeden bağımsız bir öz -yani ruh- yoksa, akıl, düşünce ve duyguların tümü kimyasal maddi reaksiyonlardır ve insanın kimyasal yapısı bozulunca ondan bağımsız olarak hareket edebilecek ruhu da olmadığı için yokluğa mahkûmdur. Bu anlayışa göre insanın sorumlu olmasının da fazla bir anlamı yoktur. Çünkü bu anlayışa göre insandaki duygu ve düşünce farklılıkları tamamen maddenin farklı formlarına bağlı şeylerdir.

Halbuki yaratılış süreci maddi ve manevi olmak üzere iki alanda gerçekleşir. Yaratılışın maddi boyutu maddeyi ve maddenin var olma süreci ile ilgili fiziki kuralları ortaya çıkarırken, yaratılışın manevi boyutu ise maddi varlıklar arasındaki ruhsal ilişkileri düzenleyen manevi kuralların (ahlak kurallarını) ortaya çıkmasını sağlamaktadır. Bu ahlaki kurallar, madde ve mana ile ruhlar arasındaki ilişkilerden doğar. Bu madde ve mana arasındaki ilişki kuralları, varlıkların bizatihi kendinden değil; Allah’ın varlığından ortaya çıkar. Bu yüzden de evrenin maddi ve manevi yasalarına aykırı davranmak, Allah’ın varlığının ortaya çıkardığı sınırları aşmak olduğu için tabii afetlere ya da manevi çöküntülere sebep olarak, ilahi cezalandırılmaya dönüşmesine yol açmaktadır. Evrensel değerler Allah’ın bizatihi kendi varlığından kaynaklandığı için adalet ve dürüstlük gibi değerler tüm varlıklarda bulunmamaktadır. Çünkü evrensellik ve sınırsızlık ilahi tabiatın eserleri olarak ortaya çıkmaktadır ve varlıkların Allah’ın tabiatıyla uyuşmayan özellikleri, kendilerine sıkıntı olarak geri dönmektedir. Bu sıkıntı ilahi iradenin varlıklara, kendilerini değiştirme anlamında sadece bir sinyaldir, zorlama değildir.

İnsandaki bilgi düzeyi madde ve mana arasındaki ilişkinin idraki düzeyine göre, ahlak düzeyi ise madde ve mana arasındaki ilişkinin kurallarına uygun davranma düzeyine göre belirlenir. Yaratılışın tüm maddi ve manevi kural ve prensipleri sünnetullah tabiri ile ifade edilir. Dolayısıyla sünnetüllah, yaratılış sürecinin bir gereği olarak Allah’ın varlığından doğan maddi ve manevi tüm kural ve prensipleri ifade ederken; kader ise sünnetullah ile birlikte varlığın varlık olarak varoluşunu da ifade eden daha geniş kapsamlı bir kavram olarak ortaya çıkmaktadır. Bu yüzden de insanın sorumsuz davranışı kaderin bir paçası olsa da kadaullaha aykırı olduğu için insanı hem diğer insanlar hem de Allah katında sorumlu olmaktan kurtaramaz.

Kadaullah, varlığın ilm-i ilahideki varlığından değil, doğrudan Allah’ın varlığı ve iradesinin varlıkla olan özel ilişkisinden doğan ilişkiyi ifade eder. Bundan dolayı da kadaullaha, yani evrenin maddi ve manevi yaratılış sürecinden doğan yasaların getirdiği ortak sorumluluğa aykırı davranmak günah olarak nitelenmiştir. Bu yüzden de insanın gerekli tedbirleri almadan hareket etmesi, kadere uygun olsa da kadaullaha –Allah ile varlık arasındaki özel hukuk ilişkisine- aykırı olduğu için günah olarak değerlendirilir. Dolayısıyla insanın sorumlu bir varlık olması kaderle değil; kadaullah ile bağlantılıdır. Çünkü insandaki sorumluluk duygusu doğrudan varlıkların kendi varlığından değil, yaratılış sürecinin bir gereği olarak yaradan ile yaratılan arasında oluşan özel hukuk ilişkisinden doğar.

Allah kendi tabiatı gereği varlıkları için iyilik ve güzellik ister. Din ve peygamberlik, bu ilahi isteğin bir gereği olarak ortaya çıkmaktadır. Din adına yapılan istismarlara karşı insanların sıkıntıya düşmesi ise kadaullahın bir gereğidir. Ancak Allah gücü yetmesine rağmen, varlıkların kendi irade ve arzuları oluşmadığı müddetçe onları iyiliğe zorlamaz. Bu yüzden de Şeytan’ın kendi bilgisindeki varlığı ne ise onu varlığı üzere yaratarak kendi tabiatına uygun davranmasına müsaade eder. Ancak bu müsaade Allah’ın varlığı, var etme ve koruma iradesini ortadan kaldırmaz. Nitekim Kuran-i Kerim’de Allah dileseydi, herkesin inanacağı (Yunus/99) belirtilmektedir. Ancak başka bir ayette de dinde zorlama olmayacağı beyan edilmektedir (Bakara/256). Burada en temel sorun, Allah’ın insanın kendi kaderinde olmamasına rağmen, Allah’ın insanın kaderine müdahale edip etmeyeceği sorunudur. Kurun-i Kerim’in genel mesajına baktığımızda, Allah’ın müdahale edebileceği, hatta ettiği; ancak bu müdahalenin her zaman insanlığın lehine olduğu anlaşılmaktadır. Allah’ı tenzih etmenin temel mantığı budur.

http://www.havadiskibris.com/Yazarlar/yusuf-suicmez/kader-nedir/5080

Yusuf Suiçmez

Cumhurbaşkanı Seçimi (Türkiye Gündemi)
Türkiye Cumhuriyeti ilk defa halkın seçtiği cumhurbaşkanına sahip olacak. Seçime üç aday katılıyor. Bunlardan birincisi Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, ikincisi MHP ve CHP’nin çatı adayı olarak nitelediği Prof. Dr. Ekmeleddin İhsanoğlu ve üçüncüsü ise HDP’nin adayı olan Selahattin Demirtaş’dır. Cumhurbaşkanlığı için ilk oylama 10 Ağustos 2014, seçimin ikinci tura kalması durumunda ise ikinci oylama 24 Ağustos 2014 tarihinde gerçekleşecektir.
Genel kanaat seçimin özellikle Başbakan Erdoğan ile çatı adayı olarak nitelenen İhsanoğlu arasında geçeceği şeklindedir. Büyük bir çoğunluk tarafından bu yarışın favorisi olarak Başbakan Erdoğan görülmektedir. Bu yüzden daha çok tartışılan Erdoğan’ın birinci turda mı yoksa ikinci turda mı Cumhurbaşkanlığını kazanacağıdır. Bu tartışmanın yaşanmasında HDP’nin Demirtaş’ı aday göstermesi de etkili olmaktadır. Çünkü Erdoğan hükümetinin yürüttüğü barış ve çözüm süreci, özellikle Kürt seçmenlerin Erdoğan’a oy verebileceği kanaatini oluşturdu. Ancak Demirtaş’ın adaylığı en azından Kürt seçmenlerin önemli bir kısmının Erdoğan’a oy vermeyeceği, bu yüzden de Erdoğan’ın ilk turda %50 barajını aşmasının zorlaşacağı kanaatinin oluşmasına yol açtı.
Ak Parti (AKP)’nin bir önceki yerel seçimlerdeki başarısı ile seçimler sonrasında oluşmuş olan ekonomik ve siyasi olumlu havanın etkisi dikkate alındığında ise büyük bir çoğunluk tarafından Erdoğan’ın ilk turda seçileceği düşünülmektedir. Ayrıca MHP ve CHP’nin ortak adayından memnun olmayan seçmenlerin Demirtaş’a oy vermesi de oldukça zor gözükmektedir. Bu durumda bu seçmenlerin seçime gitmemeleri, geçersiz oy kullanmaları ve de tepki olarak Erdoğan’a o vermeleri gibi ihtimaller gündeme gelmektedir. Özellikle bu tepkinin Erdoğan’a oy verilmesi şeklinde yansıması durumunda, Erdoğan’ın ilk turda seçilmesi olasılığı daha da güçlenecektir.
Erdoğan ve İhsanoğlu’nun ikinci tura kalması durumunda, Erdoğan’ın seçimi kazanması ihtimali daha güçlü gözükmektedir. Çünkü birinci turda Demirtaş’a oy veren Kürt seçmenlerin büyük bir çoğunluğunun, barış ve çözüm sürecinin bir yansıması olarak Erdoğan’a oy vereceği varsayılmaktadır.
Şüphesiz ki bir yarışa giren her aday, aday olarak eşit şansa sahiptir; ancak adayların nitelikleri sosyal, siyasi ve ekonomik şartlar adayların seçim sonuçları ile ilgili bazı öngörülerin yapılmasını sağlamaktadır. Şu anda yapılan öngörülere göre seçimin en güçlü adayı Başbakan Erdoğan’dır. Çatı adayı İhsanoğlu’nun kazanması sürpriz olur. Özellikle AKP çevresinde İhsanoğlu’nun kazanması durumunda, Türkiye’nin tekrar siyasi bir istikrarsızlık ve belirsizliğe sürükleneceği ifade edilmektedir. Çatı adayı İhsanoğlu’nu destekleyenler ise Erdoğan’ın kazanması durumunda Türkiye’nin daha da fazla içine kapanık bir politikaya sürükleneceğini ileri sürmektedir. Erdoğan’ın seçim vizyon konuşmasına baktığımızda, bu endişeyi giderici bir içeriğe sahip olduğu görülür. Bunun yanı sıra Suriye’de Esad ve Mısır’da Sisi’nin politikalarının Erdoğan’ın kaybetmesi durumunda güç kazanması muhtemeldir. Bu ise sadece Türkiye’nin değil Ortadoğu ve birçok uluslararası siyasi dengelerinin yeniden değişmesi demektir.
Seçimin sonucunun merak edildiği kadar, Erdoğan’ın kazanması durumunda, sonuçların CHP ve MHP’de nasıl bir etki yaratacağı da merak edilmektedir. Benim açımdan CHP ve MHP’nin İhsanoğlu’nu aday göstermeleri sürpriz olmuştur. Çünkü Erdoğan ve İhsanoğlu arasında dünya görüşü olarak fazla fark bulunmamaktadır. Eğer AKP İhsanoğlu’nu aday göstermiş olsaydı bu kadar şaşmazdım. Özellikle Kılıçtaroğlu’nun, süreç içerisinde Alevilik söylemi ekseninde bir politikayı sistemleştireceği kaygıları vardı. İhsanoğlu’nun aday gösterilmesi, bu kaygının giderilmesi açısından önemli bir adım olmuştur. Çünkü Ortadoğu’da uzun bir süredir Alevilik ve Sünnilik eksenli yürütülen politikalar istikrarsızlık ve çatışmalara sebebiyet vererek halklara ağır bedeller ödetmiş ve ödetmeye devam etmektedir.
MHP kanadında bakıldığında durum farklı değildir. Çünkü Türk milliyetçiği ideolojisi üzerine kurulu bir siyasi söyleme sahip olan MHP’nin daha çok İslamcı kimliği ile bilinen bir adayı üstelik de ideolojik temelde taban tabana zıt olduğu CHP ile birlikte ortak aday göstermesi, seçim sonrasında MHP içerisinde de büyük tartışma ve dalgalanmalara yol açabilir.
Daha çok Kürt seçmenlerin oylarını alacağı düşünülen Demirtaş’ın oy oranı da merak edilenler arasındadır. Çünkü Kürt siyaseti, sistemin koyduğu sınırlar sebebiyle demokrasi içeresindeki gerçek temsiliyetini tam olarak hiçbir zaman yansıtamamıştır. Ancak Demirtaş’ın aday olduktan sonra, Türkiye’nin tüm değerlerinin korunması ve temsil edilmesi söylemine baktığımızda, Kürt milliyetçiliği ile sınırlı dar kapsamlı bir politika izlemeyeceği, farklı etnik grupların da desteğini almayı hedeflediğini görmekteyiz. Bu durum Demirtaş’ın alacağı oyların sadece Kürt seçmenleri temsil etmeyeceği anlamına gelmektedir. Demirtaş’ın aday olması Erdoğan’ın ilk turda seçilmesini olumsuz etkilemekle birlikte, Türkiye demokrasisi için büyük bir kazanım olmuştur. Çünkü Demirtaş’ın adaylığı Kürt siyasetinin bölücü ve ayırımcı siyasetten, Türkiye’nin genelini kuşatıcı uzlaştırıcı ve birleştirici bir siyasete doğru kaymasının bir sinyalidir.
Bu seçimin farklı bir tarafı da ilk defa yurtdışında yaşayan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının da oy kullanacak olmasıdır. Bu uygulama sebebiyle Kuzey Kıbrıs dahil Türk vatandaşlarının yaşadığı birçok ülke seçmenleri de oy kullanmak için sandık başına gidecektir. Farklı ülkelerde kullanılan oy oranları ve tercihler, Türkiye’nin uluslararası siyaseti açısından da önemli bir gösterge olacaktır. Öyle gözüküyor ki, seçim sonucu ne olursa olsun, Erdoğan’ın da dediği gibi 10 ve 24 Ağustos sonrası farklı bir Türkiye doğacaktır.

http://www.havadiskibris.com/Yazarlar/yusuf-suicmez/cumhurbaskani-secimi-turkiye-gundemi/5027

Hristiyanlık Mirasının Korunması Yasası
Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Dini Özgürlükler Komisyonu 2014 Dini Özgürlükler Raporunun Türkiye bölümüne Kuzey Kıbrıs’ı da dahil ederek yayımladı. Raporda Türk hükümetinin geçtiğimiz yıllarda azınlık topluluklarının mülkiyet hakları, dini kıyafetler ve eğitim dahil olmak üzere dini özgürlüklere ilişkin bazı reformları hayata geçirdiği; ancak buna rağmen bazı önemli endişelerin devam ettiği vurgulanmaktadır. Bu endişeler bağlamında da hükümetin tüm dini grupların mülkiyet edinme, ibadet yerlerini tamir etme ve din adamı yetiştirme gibi haklarının kısıtlandığı zikredilmekte ve bazı azınlık inanç gruplarının zamanla kaybolması riski olduğuna değinilmektedir.
Raporda Türkiye’nin kontrolünde -raporda occupation yani işgal kelimesinin kullanılması dikkat çekicidir- olan Kuzey Kıbrıs’ta dini özgürlüklerin sürekli olarak ihlal edildiği vurgulanarak Türkiye’nin kilise mallarını iade etmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu rapora paralel olarak Amerika Birleşik Devletler (ABD) Temsilciler Meclisi Dışişleri Komitesi’nde kabul edilen Türkiye ve Kuzey Kıbrıs’taki Hıristiyan mirasın korunması ile ilgili yasa tasarısı Türkiye ve KKTC’nin hem iktidar hem de muhalefetinin tepkisini çekti. Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi Parti milletvekili Ed Royce tarafından sunulan teklif (H.R. 4347 – Turkey Christian Churches Accountability Act), Türkiye’yi hem Türkiye hem de KKTC’deki Hristiyan mülklerine el koyma konusunda ağır şekilde suçluyor. Tabii ki el konulan Müslüman mülklerine değinmeden… Tabii burada sadece bu raporu hazırlayan ya da hazırlatanları suçlamak yeterli değildir. Biz kendimiz, kendi maddi ve manevi değerlerimize ne kadar sahip çıktığımızı da sorgulamamız gerekmektedir. Bence KKTC ve Kıbrıs’ın genelinde Müslüman mülklere verilen zarar Hristiyan mülklerine verilen zarardan daha fazladır.
Türkiye için bağlayıcı olmayan bu tasarının üst komitelerden de geçerek yasalaşması halinde ABD Dışişleri Bakanı, 2021 yılına kadar Senato ve Temsilciler Meclisi’nin dış ilişkiler komitelerine yıllık olarak rapor sunmak zorunda kalacak. Bu ise Hristiyanlara ait mülkler ve dinin 2021 yılına kadar siyasi bir argüman olarak kullanılacağı anlamına gelmektedir. Tabii ki burada sorun Hristiyanlık kültürünün korunması için girişilen çabada değil; neden şimdi ve sadece Hristiyanlık kültürü için bu çabanın gösterilmesindedir. Eğer tasarı farklı inançları da kapsayacak şekilde genişletilerek sunulmuş olsaydı ve bunun içerisinde Hristiyanların mülklerine de vurgu yapılsaydı, ayrıca camilerden çalınmış değerli eserlere de değinilmiş olunsaydı akla din üzerinden siyaset mi yapılıyor sorusu gelmeyecekti. Bilindiği üzere eski eser kaçakçılığı uluslararası suç şebekelerinin işidir. Nitekim Lefkoşa Selimiye Camii’nden çalınan tarihi Yavuz Sultan Selim’in kılıcı ve trilyonluk antik halılar, Din İşleri Başkanlığı’ndaki Yavuz Sultan Selim dönemine ait tarihi elyazması Kuran-i Kerim ve başka eserler kayıp durumdadır. Eğer raporda bunlara da değinilmiş olunsaydı, raporun iddia edildiği gibi Dünya kültür mirasının korunması için yazıldığı konusunda şüphe olmayacaktı.
Tasarının özellikle Cumhuriyetçiler tarafından Kongreye sunulmuş olması, bu tasarının aslında ABD iç siyasetinin bir malzemesi olarak kullanılmak istendiği izlenimini vermektedir. Bilindiği üzere ABD seçimlerinde Türkiye Obama’ya yani Demokratlara destek vermişti; dolayısıyla da bu tasarının muhalefet kanadı olan Cumhuriyetçiler tarafından, karşı bir hamle olarak ileri sürülmüş olması kuvvetle muhtemeldir. Bundan dolayı da Yasa tasarısının sonraki süreçlerde hem Temsilciler Meclisi hem de Senato’dan onay alması oldukça güç gözükmektedir.

http://www.havadiskibris.com/Yazarlar/yusuf-suicmez/hristiyanlik-mirasinin-korunmasi-yasasi/4973
Yusuf Suiçmez

Oruç ve Kuran ayı olarak bilinen Ramazan ayını bir kere daha idrak ettik. Kimileri için, bu çağda insanların sırf inançları uğruna, yemek içme ve cinsellik gibi duygularını yaşamaktan vazgeçmeleri, gericiliktir. Aslında, geçen zamanın bizi ileri ve ilericiliğe götürüp götürmediği de tartışmaya açık bir konudur. Hele ki ilericiliğin tanımının yapılamadığı bir ortamda, gericiliğin tanımının da yapılması mümkün değildir. Zira geçen her saniye, geride kalmış bir zaman dilimi oluyor. İlericilik iddiasının ne kadar ileriyi öngördüğü de açık değildir. Dolayısıyla da ilericilik ve gericilik gibi kavramlar ontolojik bir anlam taşımaktan çok, konjonktürel bir anlam taşmaktadırlar. Bu yüzden de, bu kavramlar hakikati değil, siyasi ve ideolojik taraftarlığı ifade etmektedir.

Eğer ilericilik, insanın hissettiği gibi yaşaması olarak tanımlanırsa, o zaman hislerimize hiçbir engel koymadan, onları yaşamanın yolunu aramamız gerekir. O zamanda birisinin başkasına karşı hissettiği şiddet ya da cinsel arzuları frenlemeye çalışmanın özgürlüğü sınırlamak olarak değerlendirilmesi gerekir. Hâlbuki insanların kendi dürtülerini yaşamak için başkalarını kendi arzularının nesnesi konumuna sokma hakları bulunmamaktadır. Bu yüzden de Kuran’i Kerim’de insanlar arası ilişkilerin karşılık rıza üzerine kurulması gerektiğine vurgu yapılmaktadır. Bundan dolayı da hiçbir insanın, başka bir insanın maddi ve manevi varlığı üzerinde, karşılıklı rıza olmadan hak iddiasında bulunması doğru değildir.

Orucu bu itibarla düşündüğümüzde, esasında insanın özgürlüğünü kaybetmesi değil; aslında özgürlüğünü kazanması eylemi olduğu sonucuna varırız. Çünkü iradesi yeme, içme ya da cinsel arzularının etkisi altında kalan bir insanın özgür olduğunu ileri sürülemez. Bu itibarla da, özgürlüğü duyguların peşinde sürüklenmek değil; duygulara hakim olabilmekle alakalı bir kavram olarak algılamak gerekir. Yeme duygusunu kontrol edemediği için obezite hastası olan, içme duygusunu kontrol edemediği için sarhoş olup hem kendisinin hem de başkalarının hayatını tehlikeye atan; cinsellik duygusunu kontrol edemediği için maddi ve manevi batağın içine düşen insanların özgür ve çağdaş insanlar olduğu ileri sürülemez. Çünkü yemek, içmek ya da cinsellik gibi duygularına hakim olamayan insanların hem kendilerine hem de topluma yaşattıkları sıkıntılara sürekli olarak şahit olmaktayız. Dolayısıyla da başkalarının özgürlüklerini tehdit eden özgürlük anlayışları, sorumsuzluktan uzak gayri ahlaki anlayışlardır. Bu yüzden de özgürlüğü, sorumluluk duygusu ile birlikte düşünmek lazımdır.

İnsanın kendi hak ve sınırlarını öğrenmesi için ayrı bir gayret göstermesi gerekir. İbadetin ve orucun anlamı burada ortaya çıkmaktadır. Hz. Muhammed bir savaştan döndükten sonra, esas mücadelenin insanın kendisi ile olan mücadelesi olduğunu belirtmesi, hem bireyin hem de toplumun sağlıklı bir yaşama kavuşması için, ruhsal bir arınmaya ihtiyaç duyduğunu açık olarak ortaya koymaktadır. Bu ruhsal arınma, insanın içgüdülerine hakim olması ile gerçekleşebilmektedir. Bundan dolayıdır ki, Kuran-i Kerim’de, ruhunu arındıranların kurtuluşa erişebileceği belirtilmektedir. Bu kurtuluşu sadece ahiret hayatıyla ilgili düşünmek doğru değildir. Çünkü insanın huzur arayışı tüm zamanlara yayılmıştır.

Farklı Kütlülerde Orucun Anlamı ve Gayesi

Oruç, farklı şekillerde olsa da büyük dini sistemlerin tümünde bulunan bir ibadettir. Kuran’da: “Ey iman edenler! Oruç sizden öncekilere yazıldığı gibi korunasınız diye size de yazıldı” denilerek, oruç ibadetinin Hz. Muhammet’ten önceki dini inançlarda da bulunduğuna işaret edilmiştir.

Yahudilikte oruç bazen nefsin arzularını kırmak, bazen cefa çekmek ya da matem tutmak, bazen de Allah’a yaklaşma vesilesi olarak kabul edilmiştir. Hıristiyanlıkta ise oruç kilisenin üçüncü emridir ve genel olarak iki farklı şekilde tutulmaktadır. Bunlardan birincisi Şükran (Okhttp://aristik), ikincisi ise Kiliseye mensup olan (Ekleziyastik) oruçtur. Hıristiyan orucu şekil itibari ile daha çok perhizi andırmaktadır. Istıraplar Cuması olarak adlandırılan orucu tutmak ise halk arasında yaygın bir ibadettir. Yine Careme denilen kırk günlük bir perhiz orucu bulunmaktadır. Bu orucun kökeni ise Hz. İsa’nın denenmek üzere çöle yollanması üzerine uyguladığı bir perhize dayanmaktadır. Hristiyanlar bu orucu Hz. İsa’nın bu orucunu hatırlamak, tövbe etmek ve de dirilme gününe hazırlanmak için tutmaktadır. Tarih boyunca değişen sosyo-ekonomik şartlara göre Yahudi ve Hıristiyanların oruç şekilleri değişime uğramıştır. Bunun bir neticesi olarak da bugünkü Hıristiyanlığın bazı gruplarında oruç mecburi bir ibadet olmaktan çıkmıştır.

İslamiyet, kendi özü olarak kabul ettiği geçmiş dini inançlardaki oruç ibadetini devam ettirmiş; ancak şekil ve içeriğini aslına uygun kalarak yenilemiştir. Bilindiği gibi İslamiyet öncesi de Kureyşliler, Recep ayında oruç tutarlardı. Kuran Ramazan ayında oruç tutulmasını emrederek, Recep ayında tutulan orucun bir gelenek olarak devamını sağlamıştır. Yine eski kültürlerde bulunan oruç şekillerinden birisi de “susma orucu” idi. Bu oruca niyet eden kişi bir gün boyunca kimse ile konuşmazdı. Hz. Muhammet bu oruç şeklini de tasvip etmemiştir. İslamiyet, oruç ibadetine yeni bir düzenleme getirerek, Ramazan orucunu tutmayı, oruç tutmaya gücü yeten tüm Müslümanlar için gerekli kılmıştır. Tutulmaması durumunda ise kaza edilmesini, bazı durumlarda da kefaret olarak fakir ve fukaraya yemek yedirilmesini öngörmüştür.

İslam dininin gerekli kıldığı bu ibadetin zorunluluğu ise kişinin vicdani kanaatine bırakılmıştır. Çünkü başkalarını baskısı altında gerçekleştirilen ibadetler, genellikle insanı olumlu değil; olumsuz yönde etkiler. Kuran-i Kerim’de: “Dinde zorlama yoktur” denilerek, inancın bir gönül işi olduğu beyan edilmiştir.

Bazıları tarafından basit; hatta insanın kendine zulmü gibi algılanan oruç, aslında gayesi itibari ile insanın kendi özüne dönüşünü sağlayan önemli bir ibadettir. Orucun ana gayesi, şükrü öğrenmek ve ruhun kötülüklerden arındırarak, cennet yaşamına hazır hale geleceği olgunluğa ulaşmasına katkı sağlamaktır. Aslında insanlar doğru ve yanlışları ayırma yeteneğine doğuştan sahiptirler ve yaşam tecrübeleriyle bu yeteneklerini geliştirirler. İnsanların hayatlarındaki en büyük sorun, farkında oldukları doğruları yaşama geçirme konusunda yeterli iradeyi gösterememeleridir. Dolayısıyla insanların yaşadıkları sorunların büyük bir kısmı, bilgisizlikten çok iradesizlikten kaynaklanmaktadır. Bilinçli bir şekilde oruç tutan insan, aşırı yemek dürtüsünden kaynaklanan şişmanlık; aşırı cinsellik dürtüsünün sebep olduğu tecavüz ve de aşırı içme dürtüsünün yol açtığı sarhoşluk gibi zaaflara karşı kendisini koruyacak iradeyi kazanmış olur. Bu ibadeti başarı ile tamamlayan insanlar, yeniden cennete dönüş yolunda da önemli bir başarı elde etmiş olurlar. Kuran’da ifade edildiği üzere cennet hayatına yeniden dönüş; ancak ruhani arınma sürecinin tamamlanması ile mümkündür. Aşırı duygularını kontrol edemeyen insanlar, henüz daha cennet ortamına ruhen uyum sağlamaya hazır değildirler. Bu yüzden tutulan orucunun sonunda bayram namazının kılınması ile birlikte bayramın başlaması bu arınma sürecinin sonunda kazanılan başarının getireceği mutluluğu temsil etmektedir.

Orucun Mantığı (hikmeti)

Yapılan bir işin mantığı yani hikmeti yoksa dini açıdan da değeri yok demektir. Çünkü Allah insanı ondaki düşünce yeteneği ile sorumlu ve şerefli kıldı. Bu açıdan bakıldığında oruç dâhil yapılan her ibadetin bir mantığı olması gerekmektedir. Nitekim Kuran-i Kerim’de akıllı insanlar övülmekte aklını kullanamayan birey ve toplumlar ise eleştirilmektedir. Akıllı olmayı, kişi ya da toplumun yaratan ve yaratılan ile iyi niyet temelinde bilinçli bir iletişim ve etkileşim halinde olması olarak açıklayabiliriz. Bu özelliğini kaybeden ya da zayıflayan birey ve toplular, sünnetullaha aykırı davrandıkları için bireysel ya da toplumsal uyum ve gelişim sürecinin dışında kalırlar.

İslam inancı birçok farklı inanç gibi gayeci bir inançtır. Bu gaye Kuran-i Kerim’de: “Ruhunu arındıranlar kurtuluşa ermiş, onu kirletenler ise zarara uğramıştır (Şems suresi/ 9, 10)” şeklinde ifade edilmiştir. Bilindiği üzere oruç İslam inancı içerisinde yer alan en önemli ibadetlerden birisidir. En basit tanımı ile oruç mükellef olan bireyin Allah rızasını arzulayarak içgüdüsel dürtülerin psikolojik baskısından korunmak amacıyla güneşin doğuşundan, batışına kadar olan zaman dilimi içerisinde yeme, içme ve cinsel yaşamına sınırlama getirmesidir. Bu sınırlama bir açıdan insanın kendi iç dünyasına bilinçli bir müdahalesi olarak değerlendirilebilir. İslam inancına göre bu hayata gelişin temel amaçlarından birisi, Cennet’ten ruhsal sapma sebebiyle kopup bu dünyaya gelen insanın, ruhen arınmasını sağlayarak tekrar geri dönüşünü sağlamaktır. Orucu bu inanç doğrultusunda yorumladığımızda, insanın ruhen olgunlaşmasını amaçlayan bir ibadet olduğunu anlarız.

İnsan oruç tutarak iradesini, açlık, cinsellik ve içme gibi içgüdüsel dürtülerine karşı güçlendirir. Böylece de açlık, susuzluk ve cinsel arzuların bilinç üzerindeki olumsuz baskılarına karşı iradesini güçlendirip, ruhen arınma yolunda ilerlemiş olur. Tabii ki oruç ibadetinin amacına uygun tutulabilmesi için, her şey gibi bilinçli yapılması lazım. Bu yüzden sağlık sorunu olan ve oruç tutması durumunda sağlığı olumsuz etkilenecek olanların oruç tutması doğru değildir. Aynı şekilde oruç tutması durumunda başkasının sağlığını olumsuz etkileyebilecek durumu olan, hamile ya da çocuk emziren kadınların da oruç tutması doğru değildir. Çünkü bu durumlarda oruç tutmak kendimize ve başkalarına karşı olan sorumluluk duygusunun zayıflamasına yol açar ki, bu ruhsal arınma sürecine ters düşmek demektir.

Zor şartlarda çalışan ve işsiz kalması durumunda geçim sıkıntısı çekebilecek insanların da oruç tutması gerekmez. Bu tür mazereti olan insanların, uygun bir zamanda tutamadıkları oruçları tutmaya çalışmaları gerekir. Eğer bunu da yapabilecek durumları yoksa ve ekonomik durumları iyi ise fakir fukaraya yemek yedirip yardımcı olmaları gerekir. Bu da orucun bir açıdan da sosyal dayanışma duygusunu geliştirmeyi amaçladığını göstermektedir. Bunu da yapabilecek durumları olmayanlar hayırlı bir işi ve iyiliği ihmal sebebiyle terk etmiş olmamak için farklı bir şekilde de olsa imkânları ölçüsünde iyilik adına yapabilecekleri ne varsa onu yapmaya çalışmalıdırlar. Oruç tutan birisi, sağlık açısından kendisi için bir risk görürse, oruç tutmayı bırakabilir ve kendisini sağlıklı hissettiği zamanda tutamadığı gün ya da günleri tekrar tutabilir. Kişinin orucu mazeretsiz bozması durumunda 61 gün oruç tutması gerektiği şeklinde bir yorum olmakla birlikte, bu yorumun güçlü bir dayanağı bulunmamaktadır.

Hz. Muhammed’in uyardığı gibi, birçok insanın oruçtan nasibi sadece açlık ve susuzluktur. Bu mevsimin çok sıcak olması oruç tutmayı zorlaştırmakta, doğal olarak da açlığın ve duygulara baskının yarattığı sinirlilik hali artabilmektedir. Bu sinirlilik hali ve psikolojik baskı kontrol edilmez ise orucun amacından sapmasına yol açabilir. Bilinçli oruç tutmak, yapılan ibadetin üzerimizdeki etkilerinin farkında olmayı ve olumsuz etkilerini ibadetin amacına uygun olarak yönlendirebilmeyi gerektirir. Aksi takdirde ibadet amacından sapar ve oruçtan nasibimiz sadece açlık ve susuzluk olur.